"ਥਾਮਸ ਕੂਨ" ਦੇ ਰੀਵਿਜ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ

ਕੋਈ ਸੋਧ ਸਾਰ ਨਹੀਂ
("Thomas Kuhn" ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ)
ਟੈਗ: 2017 source edit
{{Infobox philosopher
{{Infobox philosopher|region=[[Western philosophy]]|era=[[20th-century philosophy]]|image=Thomas Kuhn.jpg|birth_name=Thomas Samuel Kuhn|birth_date={{birth date|1922|7|18}}|birth_place=[[Cincinnati]], [[Ohio]], [[United States|U.S.]]|death_date={{death date and age|1996|6|17|1922|7|18}}|death_place=[[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]], [[Massachusetts]], U.S.|alma_mater=[[Harvard University]]|school_tradition=[[Analytic philosophy|Analytic]]<br>[[Historical turn]]<ref>K. Brad Wray, ''Kuhn's Evolutionary Social Epistemology'', Cambridge University Press, 2011, p. 87.</ref>|main_interests=[[Philosophy of science]]|notable_ideas={{flatlist|
|region = [[ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਨ]]
* [[Paradigm shift]]
|era = [[20th-century philosophy]]
|image = Thomas Kuhn.jpg
|birth_name = ਥਾਮਸ ਸੈਮੂਅਲ ਕੂਨ
|birth_date = {{birth date|1922|7|18}}
|birth_place = [[Cincinnati]], [[Ohio]], [[United States|U.S.]]
|death_date = {{death date and age|1996|6|17|1922|7|18}}
|death_place = [[ਕੈਂਬਰਿਜ, ਮੈਸਾਚੂਸੇਟਸ | ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ]], [[ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ]], ਯੂਐਸ
|alma_mater = [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
|school_tradition = [[ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਦਰਸ਼ਨ | ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਿਕ]] <br> [[ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਲਟਾ]]<ref>K. Brad Wray, ''Kuhn's Evolutionary Social Epistemology'', Cambridge University Press, 2011, p. 87.</ref>
|main_interests = [[ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ]]
}}|influencesnotable_ideas = {{flatlist|
* [[ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸ਼ਿਫਟ]]
* [[Commensurability (philosophy of science)|Incommensurability]]
* [[Normalਆਮ scienceਵਿਗਿਆਨ]]
* Kuhnਕੂਨ ਘਾਟਾ loss<ref>[https://plato.stanford.edu/entries/thomas-kuhn/ Thomas Kuhn (Stanford Encyclopedia of Philosophy)]: "Not all the achievements of the preceding period of normal science are preserved in a revolution, and indeed a later period of science may find itself without an explanation for a phenomenon that in an earlier period was held to be successfully explained. This feature of scientific revolutions has become known as 'Kuhn-loss'". The term was coined by Heinz R. Post in Post, H. R. (1971), "Correspondence, Invariance and Heuristics," ''Studies in History and Philosophy of Science'', '''2''', 213–255.</ref>
}}
}}|influences={{flatlist|
}}|influencedinfluences = {{flatlist|
* [[Immanuel Kant|Kant]]<ref>Aviezer Tucker (ed.), ''A Companion to the Philosophy of History and Historiography'', Blackwell Publishing, 2011 : "Analytic Realism".</ref>
* [[Alexandre Koyré|Koyré]]<ref>Thomas S. Kuhn, ''[[The Structure of Scientific Revolutions]]''. Chicago and London: University of Chicago Press, 1970 (2nd ed.), p. 48.</ref>
* [[Norwood Russell Hanson|Hanson]]<ref>Thomas S. Kuhn, ''[[The Structure of Scientific Revolutions]]''. Chicago and London: University of Chicago Press, 1970 (2nd ed.), p. 27.</ref>
* [[Herbert Butterfield|Butterfield]]<ref>Thomas S. Kuhn, ''[[The Structure of Scientific Revolutions]]''. Chicago and London: University of Chicago Press, 1970 (2nd ed.), p. 85.</ref>
}}
}}|influenced={{flatlist|
|influenced = {{flatlist|
* [[Paul Feyerabend|Feyerabend]]
* [[Imre Lakatos|Lakatos]]
* [[Philip Kitcher|Kitcher]]}}
* [[Philip Kitcher|Kitcher]]}}}}'''ਥਾਮਸ ਸਮੂਏਲ ਕੂਨ''' (<span class="IPA nopopups noexcerpt">/<span style="border-bottom:1px dotted"><span title="'k' in 'kind'">k</span><span title="/uː/: 'oo' in 'goose'">uː</span><span title="'n' in 'nigh'">n</span></span>/</span>{{IPAc-en|k|uː|n}}; 18 ਜੁਲਾਈ, 1922&#x20;– 17 ਜੂਨ, 1996) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਭੌਤਿਕਵਿਗਿਆਨੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ [[ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ|ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ]] ਸੀ, ਜਿਸਦੀ 1962 ਦੀ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਕਿਤਾਬ ''ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ'' ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਦੋਨਾਂ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ [[ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸਿਫਟ |ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸਿਫਟ]] ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। 
}}
* [[Philip Kitcher|Kitcher]]}}}}'''ਥਾਮਸ ਸਮੂਏਲਸੈਮੂਅਲ ਕੂਨ''' (<span class="IPA nopopups noexcerpt">/<span style="border-bottom:1px dotted"><span title="'k' in 'kind'">k</span><span title="/uː/: 'oo' in 'goose'">uː</span><span title="'n' in 'nigh'">n</span></span>/</span>{{IPAc-en|k|uː|n}}; 18 ਜੁਲਾਈ, 1922&#x20;– 17 ਜੂਨ, 1996) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਭੌਤਿਕਵਿਗਿਆਨੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ [[ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ|ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ]] ਸੀ, ਜਿਸਦੀ 1962 ਦੀ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਕਿਤਾਬ ''ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ'' ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਦੋਨਾਂ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ [[ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸਿਫਟ |ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸਿਫਟ]] ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। 
 
ਕੂਨ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਹਨ: ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਕੀਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ "ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸ਼ਿਫਟਾਂ" ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸ਼ਿਫਟ ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਪਹੁੰਚ-ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਚ ਦੀ ਧਾਰਨਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਲ ਤੇ, ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਕਸਵੱਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਦੀ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਿੜ ਰਹੇ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਅਕਸਰ ਬੇਮੇਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਨਾਸੁਲਝਣਯੋਗ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਲੀ "ਬਾਹਰਮੁਖਤਾ" ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸਾਇੰਸ ਨੂੰ ਆਤਮਮੁਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਸਿੱਟੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਆਤਮਮੁਖੀ ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ / ਵਿਸ਼ਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
 
== ''ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ '' ==
ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ (The Structure of Scientific Revolutions ) ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਨਾ ਸਰਕਲ ਦੇ ਮੰਤਕੀ ਪ੍ਰਤੱਖਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ  ''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਸਾਇੰਸ'', ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ,ਕੂਨ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਇੱਕ ਲਕੀਰੀ ਜਮ੍ਹਾਂ-ਜੋੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸ਼ਿਫਟ" ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਘੜਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ),<ref>{{Cite journal|last=Horgan|first=John|date=May 1991|title=Profile: Reluctant Revolutionary|url=http://lilt.ilstu.edu/gmklass/foi/readings/horgan.htm|dead-url=yes|journal=Scientific American|pages=40.|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920161218/http://lilt.ilstu.edu/gmklass/foi/readings/horgan.htm|archive-date=September 20, 2011}}</ref> ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦੀ ਅਨਹੋਂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "ਆਮ ਵਿਗਿਆਨ" ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਗਿਆਨੀ "ਬੁਝਾਰਤਾਂ-ਬੁਝਣ" ਰਾਹੀਂ ਕੇਂਦਰੀ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦੀ ਸੇਧ ਸਦਕਾ, ਆਮ ਸਾਇੰਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: "ਜਦ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸਫਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੱਲ ਕਢ ਲਵੇਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਣੀ ਅਤੇ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਥ ਵੀ ਨਹੇਂ ਸੀ ਪਾ ਸਕਣਾ।"<ref>{{Cite book|title=The Structure of Scientific Revolutions|last=Kuhn|first=Thomas|publisher=The University of Chicago Press|year=2000|isbn=978-1-4432-5544-8|pages=24–25}}</ref>
 
== ਹਵਾਲੇ ==