ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬੇਗ਼ਮ (3 ਸਤੰਬਰ 1617 – 11 ਸਤੰਬਰ 1671)[1] ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮੁਮਤਾਜ ਮਾਹਲ ਰੋਸ਼ਨਾਰਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਕਵੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਾਹਰ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ਲੈਣ ਤੱਕ ਤੇ 1671 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ।

ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬੇਗ਼ਮ
ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ
ਪਾਦਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ

Raushanara.jpg
Princess Roshanara with her attendants
ਘਰਾਣਾ Timurid
ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ
ਮਾਂ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਲ
ਜਨਮ 3 ਸਤੰਬਰ 1617
ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ, ਭਾਰਤ
ਮੌਤ 11 ਸਤੰਬਰ 1671(1671-09-11) (ਉਮਰ 54)
ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ
ਦਫ਼ਨ ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬਾਗ, ਦਿੱਲੀ
ਧਰਮ ਇਸਲਾਮ

ਅੱਜ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬਾਗ਼ ਲਈ ਹੈ,[2] ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾ ਨਗਰ ਰੋਡ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਬਾਗ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਰੋਸ਼ਨਾਰਾ ਕਲੱਬ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨਾਰਾ ਬਾਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਪਰਿਵਾਰਸੋਧੋ

ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਦੇ ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮੋਰ ਤਖਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਾਰਸ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ, ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਬਾਗ਼ੀ ਰਾਜਪਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਤਖਤ ਤੇ ਖੁੱਲੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸਨ। ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਡੇੱਕਨ ਦਾ ਨਾਮਾਤਰ ਰਾਜਪਾਲ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ ਮੁਰਾਦ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਗਵਰਨਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਉਹ ਇੰਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਗੱਦੀ ਦਾ ਰਾਹ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ। ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਜਹਾਨਾਰਾ ਬੇਗਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬੇਗਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਪੱਖ ਲਿਆ।

ਮੌਤਸੋਧੋ

ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ 'ਕੰਧ ਸ਼ਹਿਰ' ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਪਿਲਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਉਸ ਦਾ ਮਹਿਲ ਉਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 54 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚਹੋਈ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ (ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ) ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚਲਾਇਆ ਸੀ।

ਗੈਲਰੀਸੋਧੋ


ਹਵਾਲੇਸੋਧੋ

  1. Nath, Renuka (1990). Notable Mughal and Hindu women in the 16th and 17th centuries A.D. (1. publ. in India ed.). Inter-India Publ. p. 145. ISBN 9788121002417. ਫਰੈਂਡਿਕ ਜੇਮਸਨ: ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਨਵ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ
  2. Dalrymple, William: "City Of Djinns: A Year In Delhi", Page 198, 1993.