ਲੰਡਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਅੱਗ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Great Fire of London) ਐਤਵਾਰ, 2 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਵੀਰਵਾਰ, 6 ਸਤੰਬਰ 1666 ਤਕ ਇਸ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੀ।[1] ਅੱਗ ਨੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਡਨ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਰੋਮਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝੁਲਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਜ਼ਿਲਾ, ਵ੍ਹਾਈਟਹਾਲ ਦੇ ਚਾਰਲਸ II ਦੇ ਮਹਿਲ, ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਪਨਗਰ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ।[2] ਇਸ ਵਿਚ 13,200 ਘਰ, 87 ਪੈਰਿਸ਼ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਸੇਂਟ ਪੌਲਜ਼ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 80,000 ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 70,000 ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।[3]

ਲੰਡਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਅੱਗ, ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ (1675), ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ 4 ਸਤੰਬਰ 1666, ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਟਾਵਰ ਵਾਰਫ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਲੰਡਨ ਬ੍ਰਿਜ ਹੈ ; ਸੱਜੇ, ਲੰਡਨ ਦਾ ਟਾਵਰ . ਸੇਂਟ ਪੌਲ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਬਹੁਤ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਉੱਚੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਪਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਰਫ ਛੇ ਤਸਦੀਕ ਮੌਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰਕ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਧਾਰ ਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕੋਈ ਪਛਾਣਯੋਗ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪੁਡਿੰਗ ਲੇਨ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੰਡਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਜਿਥੇ ਅੱਗ ਲੱਗੀ, ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਪਮਾਨ 1,250 ° C (2,280 ° F; 1,520 K) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।[4]

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਨਤੀਜੇਸੋਧੋ

ਗ੍ਰੇਟ ਫਾਇਰ ਐਤਵਾਰ, 2 ਸਤੰਬਰ ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਪੁਡਿੰਗ ਲੇਨ 'ਤੇ ਥੌਮਸ ਫਰਿਨਰ (ਜਾਂ ਫਰੈਨੋਰ) ਦੀ ਬੇਕਰੀ (ਜਾਂ ਬੇਕਰ ਦੇ ਘਰ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਕਨੀਕ ਫਾਇਰਬ੍ਰੇਕ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣੀ ਸੀ; ਲੰਡਨ ਦੇ ਲਾਰਡ ਮੇਅਰ ਸਰ ਥਾਮਸ ਬਲੱਡਵਰਥ ਦੀ ਅਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਐਤਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫਾਇਰਬ੍ਰੇਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਹਵਾ ਨੇ ਬੇਕਰੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਭੜਾਸ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੱਗ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੁੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਆਰਡਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਬੇਘਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਡੱਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਦੂਸਰੀ ਐਂਗਲੋ-ਡੱਚ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ; ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਮੂਹ ਲਿੰਚਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੜਕੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ, ਅੱਗ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਸੇਂਟ ਪੌਲਜ਼ ਗਿਰਜਾਘਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵ੍ਹਾਈਟਹਲ ਵਿਖੇ ਕਿੰਗ ਚਾਰਲਸ II ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਣ ਲਈ ਫਲੀਟ ਨਦੀ ਦੇ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਦੇ ਯਤਨ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਲਾਮਬੰਦ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ; ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੋ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪੂਰਬ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਮ ਤੋੜ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਗਾਰਸੀਨ ਨੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਨੂੰ ਚਾਰਲਸ II ਦੁਆਰਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਜਾੜੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। ਕਈ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੰਡਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੀ ਗਈ ਉਹੀ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[5]

ਹਵਾਲੇਸੋਧੋ

  1. All dates are given according to the Julian calendar. Note that, when recording British history, it is usual to use the dates recorded at the time of the event. Any dates between 1 January and 25 March have their year adjusted to start on 1 January according to the New Style.
  2. Porter, 69–80.
  3. Tinniswood, 4, 101.
  4. "Pottery". Museum of London. Retrieved 14 November 2014. 
  5. Reddaway, 27.