ਸਰ ਰਿਚਰਡ ਕਾਰਨੈਕ ਟੈਂਪਲ ਜਾਂ ਆਰ ਸੀ ਟੈਂਪਲ (15 ਅਕਤੂਬਰ 1850 – 3 ਮਾਰਚ 1931) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸੀ।

ਰਿਚਰਡ ਕਾਰਨੈਕ ਟੈਂਪਲ

ਜਨਮਸੋਧੋ

ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 15 ਅਕਤੂਬਰ, 1850 ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰਟ ਫਰਾਂਸਿਸ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਨੌਕਰੀਸੋਧੋ

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਟ੍ਰਿਨਟੀ ਹਾਲ ਕੈਂਮਬ੍ਰਿਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ | ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣਾ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਿਆ| 1871 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ 38 ਸਾਲ ਡੋਗਰਾ ਤੇ ਫਸਟ ਗੋਰਖਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ | 1887 ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ | 1891 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਜ਼ਟਿਡ ਹੋਇਆ ਤੇ 1897 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਂਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਬਣ ਗਿਆ|

ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਪੇਸ਼ਾਸੋਧੋ

ਹੈਰੋ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਟੈਂਰੇਟੀ ਹਾਲ ਕੈਂਬਰਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ 1877 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ।1879 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਮੇਜੀਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਇੱਥੇ ਉਸਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।ਟੈਂਪਲ 1891 ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰੰਗੂਨ ਮਿਉਸੀਪਿਲਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੇਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1895 ਤੋਂ 1904 ਤੱਕ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦਾ ਚੀਫ ਕਮੀਸ਼ਨਰ ਰਿਹਾ

ਰਚਨਾਵਾਂਸੋਧੋ

ਟੈਂਪਲ 1885 ਵਿੱਚ ਫੋਕਲੋਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ।ਉਸਨੇ 1885 ਵਿੱਚ ‘ਦ ਸਾਇੰਸ ਆਫ ਫੋਕਲੋਰ’ ਪੇਪਰ ਛਪਵਾਇਆ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਭੋਗੂਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖੇ।ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸੀ ਫੋਕਲੋਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਉਸਨੇ 1914 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ

“ਨੇਟਿਵਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਪੈਦਾ ਹੂੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਸਰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।“[1]}}

ਉਸਨੇ ‘ਦ ਅੰਡੇਮਾਨ ਲੇਗੂਏਜ਼’1887 ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਸ਼ ਕੀਤੀ।ਫਿਰ ਉਸਨੇ ‘ਵਾਈਡਵੇਕ ਸਟੋਰੀਜ਼’ਲਿਖੀ।ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਸੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ

ਸਾਹਿਤਿਕਤਾਸੋਧੋ

ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਦਵਾਨ ਖੋਜਾਰਥੀ ਨੇ ਅਥਾਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਇਸ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਪੇਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆਂ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਮਦਦ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ ਤਾਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ | 20 ਸਤੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਫੋਕਲੋਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਜੁਬਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਆਰ.ਸੀ। ਟੈਂਪਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ, ਲਗਨ, ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ | ਟੈਂਪਲ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ|

ਚੋਣਵੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂਸੋਧੋ

ਹਵਾਲੇਸੋਧੋ

  1. Dorson, Richard M. 1968 The British Folklorists: A History. Chicago: University of Chicago Press. Cited in Raheja, Gloria Goodwin (August 1996). "Caste, Colonialism, and the Speech of the Colonized: Entextualization and Disciplinary Control in India". American Ethnologist. 23 (3): 494–513. JSTOR 646349. doi:10.1525/ae.1996.23.3.02a00030.  (subscription required)
  2. Porritt, Edward (December 1915). "Sir Francis Sharp Powell. by Henry L. P. Hulbert; Letters and Character Sketches from the House of Commons". Political Science Quarterly. 30 (4): 696–698. JSTOR 2141557.