ਪਾਰਵਤੀ (ਦੇਵਨਾਗਰੀ: पार्वती, IAST: Pārvatī) ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਮਾਲਾ ਦੀ ਪਿਆਰ, ਪੈਦਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ।[1][2][3] ਇਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਗੁਣ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਗੁਣ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਡ ਅੱਡ (100 ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ) ਨਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਬੋਤਮ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਆਦਿ ਪਰਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵੀ-ਮੁਖੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲੂ ਹਨ। ਪਾਰਵਤੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੈਵ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਖਵਾਲਾ, ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਤੀ ਦੀ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਯਜਨਾ ਦੌਰਾਨ ਮਰ ਗਈ ਸੀ। ਪਾਰਵਤੀ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਵਨ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਮੀਨਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਪਾਰਵਤੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਰਤੀਕੇਯ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭੈਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਾਰਟਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੰਜ ਬਰਾਬਰ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ।

ਪਾਰਵਤੀ
WLA lacma Hindu Goddess Parvati Orissa.jpg
ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ
ਸ਼ਿਵ-ਪਤਨੀ
ਦੇਵਨਾਗਰੀपार्वती
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪਾਂਤਰਨPārvatī
ਇਲਹਾਕਤ੍ਰਿਦੇਵੀ, ਆਦਿ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ, ਦੇਵੀ, ਸ਼ਕਤੀ
ਜਗ੍ਹਾਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ
ਮੰਤਰਓਮ ਭਗਵਤੇ ਪਾਰਵਤੇ ਨਮਾ
ਪਤੀ/ਪਤਨੀਸ਼ਿਵ
ਬੱਚੇਕਾਰਤੀਕਿਆ, ਗਣੇਸ਼
ਵਾਹਨਬਾਘ, ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਨੰਦੀ

ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ।

ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨਸੋਧੋ

ਪਾਰਵਤਾ (ਪਹਾੜ) "ਪਹਾੜ" ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ; "ਪਾਰਵਤੀ" ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਵਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਮਾਵਤ, ਪਾਰਵਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਮਾਂ ਮਯਨਾਵਤੀ ਦੀ ਧੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਪਰਵਤ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ"। ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸਸੋਧੋ

ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ਬਦ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅੰਬਿਕਾ, ਰੁਦਰਾਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਵਾਕ ਵਿਚ ਸਯਾਨਾ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ, ਪਰ, ਕੇਨੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿਚ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਪਨੀਸ਼ਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਾ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵਉੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇਸੋਧੋ

  1. H.V. Dehejia, Parvati: Goddess of Love, Mapin, ISBN 978-8185822594
  2. James Hendershot, Penance, Trafford, ISBN 978-1490716749, pp 78
  3. Suresh Chandra (1998), Encyclopaedia of Hindu Gods and Goddesses, ISBN 978-8176250399, pp 245-246