ਗੋਮਤੀ, ਗੁਮਤੀ ਜਾਂ ਗੋਮਟੀ ਨਦੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Gomti, Gumti or Gomati River), ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਇਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਨਦੀ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੀ ਧੀ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੋਮਤੀ ਵਿਚ ਅਕਾਦਸ਼ੀ (ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੋ ਚੰਦ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ) ਨੂੰ ਨਹਾਉਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਧੋਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।[1] ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਗੋਮਤੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।[2] ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗੋਮਤੀ ਚੱਕਰ ਉਥੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[3]

ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 940 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (580 ਮੀਲ) ਦੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸਨਅਤੀ ਕੂੜੇਦਾਨ ਅਤੇ ਖੰਡ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿਸਟਿਲਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਕਾਰਨ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਜਲ-ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਹੈ।

ਭੂਗੋਲਸੋਧੋ

 
ਜੌਨਪੁਰ ਵਿਚ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਦਾ ਕੰਡਾ

ਗੋਮਤੀ, ਇੱਕ ਮੌਨਸੂਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਨਦੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੀਲੀਭਿਤ, ਮਾਧੋ ਟਾਂਡਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੋਮਤ ਤਾਲ (ਫੁੱਲੀ ਝੀਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ 960 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (600 ਮੀਲ) ਲੰਬੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਵਾਰਾਣਸੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ 27 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (17 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸੈਦਪੁਰ, ਕੈਥੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਇਕ ਛੋਟੀ ਨਦੀ (ਗੈਹੈਏ) ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ 20 ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ (12 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਗੋਮਤੀ ਇਕ ਤੰਗ ਨਦੀ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੇੜੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਇਕ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਹੰਮਦ ਖੇੜੀ (ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਉਪਕਰਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਖੇਤਾ, ਚੋਹਾ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਚੋਹਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਨਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਥਿਨਾ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਨੀ ਅਤੇ ਸਰਾਯਨ ਵਿਚ ਸੀਤਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ ਸਾਈ ਨਦੀ ਜੋ ਜੌਨਪੁਰ ਨੇੜੇ ਗੋਮਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕੰਡੇ ਮਹਾਦੇਓ ਮੰਦਰ ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਹੈ।

240 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (150 ਮੀਲ) ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੋਮਤੀ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (7 ਮੀਲ) ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਖਨਊ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, 25 ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਥੱਲੇ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ, ਗੋਮਤੀ ਬੈਰਾਜ ਨਦੀ ਨੂੰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਹੜਸੋਧੋ

ਮੌਨਸੂਨ ਦਾ ਹੜ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਖੱਡੇ ਅਤੇ ਟੋਇਆਂ ਦੇ ਸੁੱਕਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਤਰੇ (ਜੋ ਕਿ ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਡੇਂਗੂ ਵਰਗੇ ਮੱਛਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋਸੋਧੋ

  • ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਹਵਾਲੇਸੋਧੋ

  1. "Gomati River Expedition 2011". Retrieved 18 January 2013. 
  2. "Bhaktivedanta VedaBase: Srimad Bhagavatam 5.19.17-18". 2010-01-04. Archived from the original on 2012-04-21. Retrieved 2010-01-04. 
  3. "Magic SEA Underground: Magical Uses Of Gomti Chakra (Cat's Eye Shell)". liewsp1-magicsea.blogspot.in. Retrieved 2015-11-07.