ਰੁਚਿਰਾ ਕੰਬੋਜ, ਆਈਐਫਐਸ 1987 ਬੈਚ ਤੋਂ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਅੰਬੈਸਡਰ ( ਡਿਜੈਟੇਟ) ਹੈ।[1] ਉਹ 1987 ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਜ ਬੈਚ ਦੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੀਨਜ਼ ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ 1987 ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਬੈਚ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਸੀ।[2]

ਕਰੀਅਰਸੋਧੋ

ਉਸਨੇ ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1989-1991 ਤੱਕ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇੰਸੀਟਿਊਟ ਕੈਥੋਲਿਕ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਲਾਇੰਸ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀਜ਼ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਦੂਜੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਪਰਤ ਆਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1991-96 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿਚ ਫਰਾਂਸ, ਯੂ.ਕੇ., ਬੇਨੇਲਯੂਕਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਇਟਲੀ, ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1995 ਵਿਚ ਆਕਲੈਂਡ , ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਖੇ 14 ਵੀਂ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਹੈਡਜ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।

1991 ਤੋਂ 1999 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਮੌਰੀਸ਼ੀਅਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਕ ਸਟਾਫ (ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ) ਅਤੇ ਪੋਰਟ ਲੁਈਸ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚੈਂਸਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਹ 1998 ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇਵਗੌੜਾ ਦੀ ਰਾਜ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਮੋਰੀਸ਼ੀਅਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ 1997 ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਆਈ. ਕੇ. ਗੁਜਰਾਲ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਰਾਜ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਫੇਰੀ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਿਊਟੀ 'ਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਦਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਜੂਨ 1999 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2002 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਾਡਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਨਿਊਯਾਰਕਸੋਧੋ

ਰੁਚਿਰਾ ਕੰਬੋਜ ਨੂੰ ਫਿਰ 2002-2005 ਤੱਕ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਥਾਈ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਾਉਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੱਖਿਅਕ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ ਸੁਧਾਰ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਸੰਕਟ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠੀ।[3] ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਕੋਫੀ ਅੰਨਾਨ ਦੀ ਬਲੂ ਰਿਬਨ ਪੈਨਲ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ G-4 ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ।

2006-2009 ਤੱਕ, ਉਹ ਕੇਪ ਟਾਊਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਜਨਰਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਸੰਸਦ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਪਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਸਕੱਤਰੇਤ, ਲੰਡਨਸੋਧੋ

ਰੁਚਿਰਾ ਕੰਬੋਜ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਸਕੱਤਰੇਤ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਉਪ-ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਦੋ ਸਟਾਫ ਅਫਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਵਿੱਚ 2009 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦਾ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਮਾਗਮਸੋਧੋ

ਮਈ 2014 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ 'ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।[1]

ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੀ ਮੁਖੀਸੋਧੋ

2011-2014 ਤੱਕ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੀ ਚੀਫ਼ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ।[4] ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੌਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਜਿੱਠੀ। ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ/ਰਾਜਦੂਤਾਂ ਨੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ 'ਤੇ ਜਨੇਵਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ, ਉਹ 2012 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 4ਵੇਂ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸੰਮੇਲਨ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ, 2011 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਓਸ਼ੀਅਨ ਰਿਮ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ 11ਵੀਂ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।[2] ਉਸ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 10 ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤੇ ਆਸੀਆਨ ਇੰਡੀਆ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਵਿਗਿਆਨ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ 8 ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 8000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਆਸੀਆਨ ਕਾਰ ਰੈਲੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੰਸਕਰਨ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।[5] ਰੈਲੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਗੁੜਗਾਓਂ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 11ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਆ ਯੂਰਪ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ 52 ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ।

ਭਾਰਤ-ਅਫਰੀਕਾ ਫੋਰਮ ਸੰਮੇਲਨ – III, 2015ਸੋਧੋ

ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਤੀਸਰੇ ਇੰਡੀਆ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਫੋਰਮ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 54 ਮੈਂਬਰ ਅਫਰੀਕਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[3] ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਅਮੀਰ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਬੁਣੇ' 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।

ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨਸੋਧੋ

ਰੁਚੀਰਾ ਕੰਬੋਜ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਪਾਰੀ ਦਿਵਾਕਰ ਕੰਬੋਜ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਇਕ ਅਫਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਲੇਖਕ-ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ) ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ 'ਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇਸੋਧੋ