ਮੁੱਖ ਮੀਨੂ ਖੋਲ੍ਹੋ

ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖਾਨ (ਪਸ਼ਤੋ: خان عبدالغفار خان‎; 1890 – 20 ਜਨਵਰੀ 1988)ਫ਼ਖਰ-ਏ-ਅਫ਼ਗਾਨ (ਉਰਦੂ: فخر افغان‎), ਅਤੇ ਬਾਚਾ ਖਾਨ (ਪਸ਼ਤੋ: باچا خان‎, ਯਾਨੀ "ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ"), ਪੱਚਾ ਖਾਨ ਜਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਖਾਨ ਪਸ਼ਤੂਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਲੀਡਰ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹਾ ਦੋਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਹੱਦੀ ਗਾਂਧੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲਈ ਪੱਕੇ ਪੁਰਅਮਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਕਾ ਨੇਮੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ।[1] 1910 ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਨਗਰ ਉਤਮਾਨਜ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਮਦਰੱਸਾ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ, ਅਤੇ 1911 ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਗਜ਼ਾਈ ਦੇ ਹਾਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤਹਿਰੀਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ 1915 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮਦਰੱਸੇ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ।[2] ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੰਯੁਕਤ, ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖ ਭਾਰਤ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਨਾਮ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਲਾਲ ਕੁੜਤੀ ਜਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਫ਼ਖਰ-ਏ-ਅਫ਼ਗਾਨ
ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗਫਾਰ ਖਾਨ
ਬਾਚਾ ਖਾਨ
Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg
ਬੱਚਾ ਖਾਨ 1940 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ
ਮੂਲ ਨਾਮ ਪਸ਼ਤੋ: خان عبدالغفار خان
ਜਨਮ 1890
ਹਸ਼ਤਨਗਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ, (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਮੌਤ 20 ਜਨਵਰੀ 1988(1988-01-20) (ਉਮਰ 97–98)
ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਵਾਲਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ
Resting place ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਨੰਗਾਰਹਰ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ
Organization ਖੁਦਾਈ ਖਿਦਮਤਗਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੋਸਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ
ਲਹਿਰ ਖੁਦਾਈ ਖਿਦਮਤਗਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤਹਿਰੀਕ
ਸਾਥੀ Meharqanda Kinankhel (ਵਿ. 1912–18)
Nambata Kinankhel (ਵਿ. 1920–26)
ਬੱਚੇ ਅਬਦੁਲ ਗਨੀ ਖਾਨ
ਅਬਦੁਲ ਵਲੀ ਖਾਨ
ਸਰਦਾਰੋ
ਮੇਹਰ ਤਾਜਾ
ਅਬਦੁਲ ਅਲੀ ਖਾਨ
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ(s) ਬਹਰਾਮ ਖਾਨ
ਪੁਰਸਕਾਰ ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਲ ਦਾ ਜਮੀਰ ਦਾ ਕੈਦੀ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੂਝਬੂਝ ਲਈ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਇਨਾਮ, ਭਾਰਤ ਰਤਨ

ਜੀਵਨੀਸੋਧੋ

ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਖਾਨ ਸਤਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਲੜਾਕੂ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ। ਪਠਾਨੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਸਨ ਉਂਜ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਚਤੁਰ ਵੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਖਾਂ ਦੇ ਦਾਦੇ ਸੈਫੁੱਲਾ ਖਾਨ ਵੀ ਲੜਾਕੂ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਠਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉੱਥੇ ਸੈਫੁੱਲਾ ਖਾਨ ਮਦਦ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।

ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਇਹੀ ਸਬਕ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬੈਰਾਮ ਖਾਨ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਕੁੱਝ ਭਿੰਨ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਾਇਆ ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਠਾਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਲੀਗੜ ਚਲੇ ਗਏ ਪਰ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ। ਗਰਮੀ ਦੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣ ਉੱਤੇ ਸਮਾਜਸੇਵਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਸੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਲਿਆ।

 
ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗ਼ਫ਼ਾਰ ਖ਼ਾਨ,ਨੇਹਰੁ ਅਤੇ ਪਟੇਲ 1946

ਹਵਾਲੇਸੋਧੋ

  1. An American Witness to।ndia's Partition by Phillips Talbot Year (2007) Sage Publications।SBN 978-0-7619-3618-3
  2. "Khan Abdul Ghaffar Khan" (PDF). Baacha Khan Trust. Retrieved February 4, 2013.