ਪੰਡਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾਚਾਰਿਨੀ ਚੰਦਾਬਾਈ (1880–1977) ਇੱਕ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਢੀ ਸੀ। [1] ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜੋ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੈ, ਜੈਨ ਮਹਿਲਾਦਰਦਰਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ . [2]

ਚੰਦਾਬਾਈ
ਜਨਮ1880
ਮੌਤ1977 (ਉਮਰ 96–97)

ਪਰਿਵਾਰਸੋਧੋ

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਨਾਰਾਇਣਦਾਸ ਅਗਰਵਾਲ ਦੀ ਧੀ, ਇਕ ਉੱਘੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਹਮਾਇਤੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਦੇ 18 ਸਾਲ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਅਰਹ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂਦਾਸ ਜੈਨ ਨਾਲ ਧਰਮਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਧਰਮਕੁਮਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਦੇਵਕੁਮਾਰ ਜੈਨ, ਜੋ ਆਪ ਇੱਕ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ, ਚੰਦਾਬਾਈ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਨ ਸੀ| [3]

ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀਸੋਧੋ

ਚੰਦਾਬਾਈ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਧਰਮਾਤਰ, ਨਿਆਯ (ਤਰਕ), ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ "ਪਾਂਡਿਤਾ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ| ਉਹ ਇਕ ਚੰਗੀ ਵਕਤਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪੰਚ-ਕਲਿਆਣਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀਪਤ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਉਸਨੇ 1907 ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 1921 ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਬਾਲਸ਼ਰਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ| ਡਾ: ਨੇਮੀਚੰਦਰ ਜੋਤੀਸ਼ਾਚਾਰੀਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਭਰੇ ਸਨ, ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1939 ਵਿਚ ਬਾਲਸ਼ਰਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਟਰਵਿ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਗਾਮਾ ਸਟੋਟਰਾ, ਆਤਮੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਗੋਮਮਤਸਰ ਜੀਵਕੰਦਾ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ

ਉਹ ਅਕਸਰ ਬਾਲਸ਼ਰਾਮ ਵਿਖੇ ਬਿਮਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ| ਉਸ ਨੇ 1943 ਵਿਚ ਟਾਈਫਾਈਡ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਇਕ ਲੜਕੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਯਯਾਤੀਰਥ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ|

ਉਸਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਮਹਿਲਾਦਰਸ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਰਸਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਪਡੇਸ਼ ਰਤਨ ਮਾਲਾ, ਸੌਭਾਗੀ ਰਤਨ ਮਾਲਾ, ਨਿਬੰਦ ਰਤਨ ਮਾਲਾ, ਆਦਰਸ਼ ਕਾਹਨੀਆਂ, ਆਦਰਸ਼ ਨਿਬੰਧ ਅਤੇ ਨਿਬੰਦ ਦਰਪਣ ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋਸੋਧੋ

  • ਜੈਨ ਧਰਮ
  • ਦਿਗੰਬਰ ਜੈਨ ਮਹਾਂਸਭਾ
  • ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜੈਨ ਧਰਮ

ਹਵਾਲੇਸੋਧੋ

  1. "Pandita Chandabai, JainSamaj.org". Archived from the original on 13 June 2010. Retrieved 14 January 2015. 
  2. New Page 1 Archived 25 March 2008 at the Wayback Machine.
  3. Nemichandra Jyotishacharya, Ma Shri, in Jain Jagaran ke Agraduta, 1952, Bharatiya Jñanapitha