ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੌਲ (1884–1965) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। [1] ਕੌਲ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ।

ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀਸੋਧੋ

ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੌਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਸਟਰਜੀ [2] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 'ਮਾਸਟਰ ਜੀ' ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਕੌਲ ਦਾ ਜਨਮ ਅਗਸਤ 1884 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੱਬਾ ਕਦਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪੰਡਿਤ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਲਾਪਰਵਾਹ ਸਨ ਅਤੇ ਕੌਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।1939 ਵਿਚ ਕੌਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪਬਲੀਸਿਟੀ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। [2] [3] 1965 ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮਸੋਧੋ

ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੌਲ 1956 ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। [4] ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਛਾਪਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਕੌਲ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕੌਲ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਸੀ, ਜੋ 1896 ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿਚ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਭਾ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [5] ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ 1942 ਵਿਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। [2] ਆਪਣੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। [6] ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਐਪਰ, ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ।

ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਾਲ ਡੇਡ ਅਤੇ ਪਰਮਾਨੰਦ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ।

ਕੌਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਲੋਚਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ [7] ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ।

ਅਨੁਵਾਦਸੋਧੋ

ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੌਲ ਨੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਨੰਦ ਰਾਮ ਪਰਮਾਨੰਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਤਿੰਨ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। [8]

ਨੋਟ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇਸੋਧੋ

  1. "Zinda Kaul". kunear.com. Retrieved 7 July 2012. 
  2. 2.0 2.1 2.2 "community - prominent kashmiris". Kashmir Education, Culture & Science society (KECSS). Retrieved 7 July 2012. 
  3. Krishan Lal Kalla (1997). Eminent Personalities of Kashmir. New Delhi: Discovery Publishing House. pp. 105–. ISBN 978-81-7141-345-4. Retrieved 24 February 2018. 
  4. George, K. M. Modern Indian Literature, an Anthology, Vol 3. p. 692. Retrieved 7 July 2012. 
  5. Rai, Mridu (2004). Hindu Rulers, Muslim Subjects: Islam, Rights and the history of Kashmir. C. Hurst & Co Ltd, London. p. 249. ISBN 1-85065-661-4. 
  6. Nazam, lisindia.net. "Kashmir LIterature". CIIL. Retrieved 7 July 2012. 
  7. https://www.youtube.com/watch?v=pc81BYDW7Qk
  8. "Welcome to Kashmir (Valley of Saints)". khirbhawani.org. Retrieved 6 September 2012.