ਬੈਟਲਸ਼ਿਪ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: battleship; ਅਰਥ: ਲੜਾਈ ਦਾ ਜਹਾਜ਼) ਇਕ ਵੱਡੀ ਬਖਤਰਬੰਦ (ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਏਡ) ਜੰਗੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜ਼ਹਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮੁੱਖ ਬੈਟਰੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਕੈਲੀਬਰ ਗਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ (ਬੈਟਲਸ਼ਿਪਾਂ) ਨੂੰ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਲੜਾਈ-ਰਹਿਤ ਸ਼ਬਦ 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤਾਂਕਿ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੋਹੇ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ-ਡਰੇਡਨੇਟ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਹਾ ਹੈ। 1906 ਵਿਚ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਵਿਚ ਐਚ.ਐਮ.ਐਸ. ਡ੍ਰੈਡਨੌਟ ਦੇ ਚਾਲੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿਚ ਇਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਈ। ਅਗਾਮੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਐਚ.ਐਮ.ਐਸ. ਡ੍ਰੈਡਨੌਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, ਨੂੰ "ਡ੍ਰੈਡਨੋਟਸ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖਰਕਾਰ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਦੀ ਇਕੋ ਕਿਸਮ ਬਣ ਗਏ।[1]


ਲੜਾਈਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜ਼ਹਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲੜਾਈ ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਕ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 1905 ਵਿਚ ਸੁਸ਼ੀਮਾ ਦੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਲੜਾਈ 'ਤੇ ਸਿੱਧ ਹੋਈ,[2][3][4][5] ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੇ ਐਚਐਮਐਸ ਡਰਾਡਨੌਟ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ' ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ।[6][7] [8] 1906 ਵਿਚ ਡ੍ਰੈਡਨੋਟਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਨਵ ਜਲ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਦੌੜ ਸ਼ੁਰੂ. ਸਟੀਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਫਲੀਟ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ: 1904 ਵਿਚ ਯੈਲੋ ਸਾਗਰ[9] ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਲੰਬੀ ਰੇਂਜ ਦੀ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਲੜਕੀ, 1905 ਵਿਚ ਸੁਸ਼ੀਮਾ ਦੀ ਇਕ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਲੜਾਈ, ਦੋਵੇਂ, ਰੂਸ-ਜਾਪਾਨੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਬੇਕਾਬੂ ਲੜਾਈ. ਜੱਟਲੈਂਡ (1916) ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ। ਜਟਲੈਂਡ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫੌਜ ਸੀ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਡ੍ਰਾੱਨਨੋਟਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੂਰਨ ਟਕਰਾਅ ਸੀ, ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਸੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੜੀ ਗਈ।[10]

1920 ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨੇਵਲ ਟ੍ਰੇਟਿਜ਼ ਨੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੜਾਈ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਨਵੀਨਤਾ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਅਲਾਇਡ ਅਤੇ ਐਕਸਿਸ ਦੋਨੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਚਾਲਕਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਲੜਾਈ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਕੁਝ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਫਲੀਟ ਲੜਾਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਲੜਾਕੂ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖਰਚੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਸਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ: ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਟਾਰਪੀਡੋ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਈਨਾਂ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਗਾਈਡਡ ਮਿਜ਼ਾਈਲ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਕੈਰੀਅਰ ਨੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਕੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੈਪੀਟਲ ਜਹਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਆਖਰੀ ਲੜਾਈ 1944 ਵਿੱਚ ਐਚਐਮਐਸ ਵੈਨਗੁਆਰਡ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਚਾਰ ਲੜਾਈਆਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 1991 ਵਿਚ ਖਾੜੀ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਆਖਰੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਨੇਵਲ ਵੇਸਲ ਰਜਿਸਟਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[11]

ਹਵਾਲੇਸੋਧੋ

  1. Stoll, J. Steaming in the Dark?, Journal of Conflict Resolution Vol. 36 No. 2, June 1992.
  2. Herwig pp. 35, 41, 42.
  3. Mahan 1890/Dover 1987 pp. 2, 3.
  4. Preston (1982) p. 24.
  5. Corbett (2015) Vol. II, p. 332, 333, "So was consummated perhaps the most decisive and complete naval victory in history"
  6. Breyer p. 115.
  7. Massie (1991) p. 471.
  8. Friedman (2013) p. 68, Captain Pakenham, British observer at Tsushima; "...When 12 inch guns are firing, 10 inch guns go unnoticed...Everything in this war has tended to emphasise the vast importance to a ship...of carrying some of the heaviest and furthest-shooting guns that can be got into her."
  9. Corbett (2015) Vol. 1, p. 380,381; the Russians turned back after Admiral Vitgeft was killed aboard his flagship, the battleship Tzesarevich; to remain bottled up in Port Arthur, pending arrival of the Russian Baltic Fleet in 1905. Known as the Battle of August 10 in Russia.
  10. Jeremy Black, "Jutland's Place in History", Naval History (June 2016) 30#3 pp. 16–21.
  11. Lenton, H. T.: Krigsfartyg efter 1860