ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੋਫੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ (8 ਅਗਸਤ 1876 -22 ਅਗਸਤ 1948)-[1] ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ (ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ) ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਨਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸਿਰਕੱਢ (suffragette) ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ [2] ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸਚੀਐਨਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਕੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲਿਆ।[3] ਸੋਫੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਮਹਾਰਾਣੀ ਬਾਂਬਾ ਮਿਓਲਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਧਰਮਮਾਤਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਸੀ। ਸੋਫੀਆ ਇੱਕ ਕਟੜ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੈਂਪਟਨ ਕੋਰਟ ਮਹਿਲ ਦੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲਿਹਾਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ( ਦੋ ਮਤਰੇਈਆਂ ਸਮੇਤ) ਸਨ ਅਤੇ ਚਾਰ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਹ ਐਡਵਾਰਡੀਨ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਪੁਸ਼ਾਕ ਪਓਂਦੀ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਭੂਰੇ ਰੰਗੀ ਸੀ।

ਸੋਫੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ
1910-Sophia-Suffragette-Duleep-Singh-fixed.jpg
ਸੋਫੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ 1913 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਪਰਚਾ " ਦਾ ਸਫ੍ਰਾਗੇਟ "ਵੇਚਦੇ ਹੋਏ ।
ਪੂਰਾ ਨਾਂ
ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਸੋਫੀਆ ਅਲੱਗਜੈਂਡਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ
ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1876
ਐਲਵੈਡਨ ਹਾਲ, ਏਲਵੈਡਨ, ਸੁਫੋਕ, ਇੰਗਲੈਂਡ
ਮੌਤ 22 ਅਗਸਤ 1948(1948-08-22) (ਉਮਰ 72)
ਟਾਇਲਰ ਗ੍ਰੀਨ, ਬੁਕਿੰਗਮਸਰ, ਇੰਗਲਨ
ਪੇਸ਼ਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਸਿਰਕੱਢ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ( suffragette)
ਧਰਮ ਈਸਾਈ
ਤਿਨ ਭੈਣਾਂ,ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਬਾਂਬਾ,ਕੈਥਰਾਈਨ ਅਤੇ ਸੋਫੀਆ

ਖੁਫੀਆ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਇੱਕ "ਕਾਨੂਨ ਤੋੜਨ " ਵਾਲੀ ਗਰਮ ਸੁਭਾਓ ਦੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਹਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਕਈ ਨੇਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ , ਸਰਲਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸੰਬੰਧ ਸਨ। [3] [4]

ਉਸਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਟੈਕਸ ਵਿਰੋਧੀ ਲੀਗ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨਸੋਧੋ

ਸੋਫੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1876 ਨੂੰ ਬੇਲਗਰਾਵਿਆ[5] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੂਫੋਲਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।[6] ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਆਖਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਬਾਂਬਾ ਮੁਲਰ ਦੀ ਤੀਜੀ ਧੀ ਸੀ। ਬਾਂਬਾ ਟੋਡ ਮੂਲਰ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਵਪਾਰੀ ਲੂਡਵਿਗ ਮੁਲਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਸੋਫੀਆ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯੁਥੋਪੀਆਂ ਜਾਂ ਅਬੈਸੀਨੀ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ।[7] ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਤੇ ਬਾਂਬਾ ਦੇ ਦਸ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇ ਹੀ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।[7][8][9] ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤੀ, ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੁਲੀਨ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੂੰ ਕੋਹ-ਏ-ਨੂਰ ਹੀਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।[10][11][12] ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੁਆਰਾ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਰਾਨੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ।[1][2] ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਮਹਾਰਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਲਟੋਨਿਕ ਪ੍ਰੇਮੀ (ਗੈਰ-ਲਿੰਗੀ) ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ, ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਬਦਲ ਲਿਆ।[3] ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰੈਡਰਿਕ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਕੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਕੈਥਰੀਨ ਹਿਲਡਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਬਾਂਬਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸਨ।

ਸਿੰਘ ਨੂੰ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਫਾਈਡ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਵੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਈ, ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 17 ਸਤੰਬਰ 1887 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 31 ਮਈ 1889 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਅਦਾ ਵੈਥਰਿਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰਾਨੀ (ਸਫਾਈਕਰਮੀ) ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। 1886 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੋਫੀਆ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਵਾਰੰਟ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਨ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਫੀਆ ਦੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਧਰਮ-ਪੋਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਬਣਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਸੋਫੀਆ, ਆਪਣੇ ਫੈਸ਼ਨਯੋਗ ਸੰਬੋਧਨ ਨਾਲ, ਪਾਰਸੀ ਕਪੜੇ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਨਸਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਕੁੱਤੇ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1893 ਨੂੰ 55 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 1893 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੌਲਤ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ 1898 ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਉਸ ਦੀ ਧਰਮਮਾਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਹੈਪਟਨ ਕੋਰਟ, ਫਰੈਡੇ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫਰਾਡੇ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿੰਸ ਫਰੈਡਰਿਕ ਦੇ ਕੋਲ ਓਲਡ ਬੁਕਨਹੈਮ ਦੇ ਮੈਨੋਰ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ, ਚੁੱਪ, ਉਦਾਸ ਸਿੰਘਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਬਾਂਬਾ ਨਾਲ 1903 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਵਿਅਰਥਤਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਬਦਲਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ। 1907 ਦੀ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਗਈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਕੀ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ (ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ) ਦੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਪੁਰਦਾਹ ਪਾਰਟੀ" ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਜੰਟਾਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ, ਉਸ ਨੇ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਏ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ "ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ" ਤਹਿਤ ਉਸ ਦੀ ਕੈਦ ਨੇ ਸੋਫੀਆ ਨੂੰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

1909 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਾਊਥ ਨੋਰਫੋਕ ਵਿੱਚ ਬਲੋ' ਨੌਰਟਨ ਹਾਲ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਲਈ ਥੈਚਡ ਕਾਟੇਜ, ਨੌਰਟਨ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰ ਖਰੀਦਿਆ। ਉਸ ਸਾਲ, ਸੋਫੀਆ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਲਈ ਵੈਸਟਮਿਨਸਟਰ ਪੈਲੇਸ ਹੋਟਲ ਵਿਖੇ ਵਿਦਾਈ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਸੋਫੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਬਾਂਬਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਡਾ. ਕਰਨਲ ਸੁਥਰਲੈਂਡ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂਸੋਧੋ

1928 ਵਿੱਚ, 21 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਦੇ "ਇਕੁਅਲ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ ਐਕਟ" ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1930 ਵਿੱਚ, ਸੋਫੀਆ ਉਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਟਾਵਰ ਗਾਰਡਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਮਲਾਈਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਾਬੇਲ ਪੰਖੁਰਸਟ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮੇਂ ਫੁੱਲ ਸਜਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਫੀਆ ਸਫੈਗਰੇਟ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਈਮੇਲੀਨ ਪੰਖੁਰਸਟ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1930 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1934 ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ "ਹੂ'ਜ਼ ਹੂ" ਵਿੱਚ , ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ "ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ" ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਮੌਤਸੋਧੋ

ਸਿੰਘ ਦੀ 22 ਅਗਸਤ 1948 ਨੂੰ ਪੈਨ, ਬਕਿੰਘਮਸ਼ਾਇਰ, ਦੇ ਕੋਲਹੈਚ ਹਾਊਸ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਕੈਥਰੀਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ 26 ਅਗਸਤ 1948 ਨੂੰ ਗੋਲਡਰਜ਼ ਗ੍ਰੀਨ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਸਿੱਖ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਹਾਈਆਂ ਜਾਣ। 8 ਨਵੰਬਰ 1948 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਨੀਲਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ £ 58,040 (2019 ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ £ 2,126,032 ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਡਾਲਰ ਸਨ।

ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਨਤਾਸੋਧੋ

ਉਹ ਰਾਇਲ ਮੇਲ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਟੈਂਪ ਸੈੱਟ "ਵੋਟਰਜ਼ ਫੌਰ ਵੂਮੈਨ" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ 15 ਫਰਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।[13][14][15]

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰ (ਅਤੇ ਉਹ 58 ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ) ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਚੌਕ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਕੈਂਟ ਫਾਸੇਟ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਚੁਫੇਰੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।[16][17][18]

ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਫੀਆ: ਸੁਫਰਾਗੈਟ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ (2015) ਅਤੇ ਨੋ ਮੈਨ ਸ਼ੈੱਲ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟ ਅਸਟੇਟ: ਦਿ ਹਿਡਨ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਸਫਰੈਗੇਟ ਬਾਡੀਗਾਰਡਜ਼ (2018) ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਆਈਲਾ ਪੇਕ ਦੁਆਰਾ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋਸੋਧੋ

ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀਸੋਧੋ


ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕਸੋਧੋ



ਹਵਾਲੇਸੋਧੋ

  1. 1.0 1.1 "Princess Sophia Duleep Singh – Timeline". History Heroes organization. 
  2. 2.0 2.1 Sarna, Navtej (23 January 2015). "The princess dares: Review of Anita Anand's book "Sophia"". India Today News Magazine. 
  3. 3.0 3.1 3.2 Anand, Anita (14 January 2015). "Sophia, the suffragette". The Hindu. 
  4. Ahmed & Mukherjee 2011, p. viii.
  5. Anand, Anita (13 January 2015). Sophia: Princess, Suffragette, Revolutionary (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Bloomsbury Publishing USA. p. 11. ISBN 9781632860828. 
  6. "As UK General Election drama unfolds, writer recalls Indian princess-turned suffragette". Asia House Organization. Retrieved 1 July 2016. 
  7. 7.0 7.1 "Maharani Bamba Duleep Singh". DuleepSingh.com. Archived from the original on 19 September 2013.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  8. Tonkin, Boyd (8 January 2015). "Sophia: Princess, Suffragette, Revolutionary by Anita Anand, book review". The Independent. 
  9. Kellogg, Carolyn (8 January 2015). "'Sophia' a fascinating story of a princess turned revolutionary". LA Times. 
  10. Freeman, Henry. East India Company, Beginning to End. 
  11. Wild, Antony. East India Company: trade and Conquest. 
  12. William, Dalrymple (4 March 2015). "The East India Company: The original corporate raiders". The Guardian. Retrieved 15 April 2019. 
  13. "Votes for Women stamp set". Royal Mail Shop. Retrieved 5 February 2018. 
  14. "Votes for Women". Collect GB Stamps. Retrieved 5 February 2018. 
  15. Bains, Nikki Kaur (4 February 2018). "Suffragettes and rights for women: Princess Sophia Duleep Singh, the maharajah's daughter who joined the struggle". The Times. Retrieved 5 February 2018. 
  16. "Historic statue of suffragist leader Millicent Fawcett unveiled in Parliament Square". Gov.uk. 24 April 2018. Retrieved 24 April 2018. 
  17. Topping, Alexandra (24 April 2018). "First statue of a woman in Parliament Square unveiled". The Guardian. Retrieved 24 April 2018. 
  18. "Millicent Fawcett statue unveiling: the women and men whose names will be on the plinth". iNews. Retrieved 2018-04-25.