ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ

(ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਤੋਂ ਰੀਡਿਰੈਕਟ)

ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਥਾਰਟੀ ਹੈ।[2] ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਚੋਣ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ, ਸਪੀਕਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ
Om Birla (2021) (cropped).jpg
ਹੁਣ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇੇ
ਓਮ ਬਿਰਲਾ

ਕਦੋਂ ਤੋਂ  19 ਜੂਨ 2019
ਲੋਕ ਸਭਾ
ਰੁਤਬਾਸਭਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਮੈਂਬਰਲੋਕ ਸਭਾ
ਉੱਤਰਦਈਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ
ਰਹਾਇਸ਼20, ਅਕਬਰ ਰੋਡ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ[1]
ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਤਾਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਮਿਆਦਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੱਕ
ਗਠਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਅਨੁਛੇਦ 93
ਪਹਿਲਾ ਧਾਰਕਗਨੇਸ਼ ਵਾਸੂਦੇਵ ਮਵਲੰਕਰ (1952–1956)
ਨਿਰਮਾਣ15 ਮਈ 1952
ਉਪਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਉਪ ਸਪੀਕਰ
ਤਨਖਾਹ INR450000 (US$7,100)
(ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ)
INR5400000 (US$85,000)
(ਸਲਾਨਾ)
ਵੈੱਬਸਾਈਟspeakerloksabha.nic.in

ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਚੋਣਸੋਧੋ

ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਪੀਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰੋਟਮ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਚੋਣ ਬਿਨਾਂ ਰਸਮੀ ਵੋਟ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਜਿਹੀ ਮਿਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਫਲ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਅਗਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੈ।[3][4]

ਸਪੀਕਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਸੋਧੋ

ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਕਾਜ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਬਿੱਲ ਮਨੀ ਬਿੱਲ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬੇਰਹਿਮ ਵਿਵਹਾਰ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਮਤਾ, ਮੁਲਤਵੀ ਮਤਾ, ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਮਤਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨੋਟਿਸ ਤਲਬ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਪੀਕਰ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਚਰਚਾ ਲਈ ਲਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਏਜੰਡੇ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਚੋਣ ਦੀ ਮਿਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਦਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਪੀਕਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਸਦਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਬੈਠਕ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਭਾ (ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ) ਵਿੱਚ ਸਪੀਕਰ ਦਾ ਹਮਰੁਤਬਾ ਇਸਦਾ ਸਭਾਪਤੀ ਹੈ; ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਭਾਪਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਕ੍ਰਮ 'ਤੇ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਛੇਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹਨ। ਸਪੀਕਰ ਸਦਨ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਉਪ ਸਪੀਕਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਮਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਮਤੇ ਦੁਆਰਾ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਚੋਣ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਬਿੱਲਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿਚ ਜਾਣ। ਟਾਈ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਸਪੀਕਰ ਕੋਲ ਕਾਸਟਿੰਗ ਵੋਟ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਜ਼ਾਈਡਿੰਗ ਅਫ਼ਸਰ ਲਈ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਸਟਿੰਗ ਵੋਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸਥਿਤੀ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਬਣੀ ਰਹੇ।

ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾਸੋਧੋ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ [ਆਰਟੀਕਲ 94] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਹੁਮਤ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਮਤੇ ਦੁਆਰਾ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਲੋਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਐਕਟ, 1951 ਦੀ ਧਾਰਾ 7 ਅਤੇ 8 ਦੇ ਤਹਿਤ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਅਯੋਗ ਠਹਿਰਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[5] ਇਹ ਬਿੱਲ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਗਲਤ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੀ ਬਿੱਲ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 110 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਅਸੰਗਤ ਹੈ।[6] ਜਦੋਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਕਿਸੇ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਮਨੀ ਬਿੱਲ ਵਜੋਂ ਗਲਤ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਜੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਨਰ ਐਕਟ, 1971 ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਧਾਰਾ 8K ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਐਕਟ, 1951। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਪੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਾ 122 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।[7]

ਪ੍ਰੋਟਮ ਸਪੀਕਰਸੋਧੋ

ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਧਾਨਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀਨੀਅਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟਮ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।[8]

ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਜਦੋਂ ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਚੋਣ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੋਟੈਮ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸਪੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਛੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਆਪਣੀ ਸੀਨੀਆਰਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।

ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਬਣਨ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਮਾਪਦੰਡ ਹਨ:

  • ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ;
  • ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 25 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ;
  • ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਜਾਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੋਈ ਲਾਭ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ
  • ਉਹ ਅਪਰਾਧੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।

ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰਸੋਧੋ

ਨੰ: ਨਾਮ ਤਸਵੀਰ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਸਮਾਂ ਪਾਰਟੀ ਲੋਕ ਸਭਾ
1 ਗਨੇਸ਼ ਵਾਸੂਦੇਵ ਮਾਵਲੰਕਰ 15 ਮਈ 1952 27 ਫਰਵਰੀ 1956 3 ਸਾਲ 288 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ
2 ਐਮ.ਏ. ਆਈਨਗਰ 8 ਮਾਰਚ 1956 10 ਮਈ 1957 1 ਸਾਲ 63 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ
ਐਮ.ਏ. ਆਈਨਗਰ 11 ਮਈ 1957 16 ਅਪਰੈਲ 1962 4ਸਾਲ 340 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਦੂਜੀ ਲੋਕ ਸਭਾ
3 ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ   17 ਅਪਰੈਲ 1962 16 ਮਾਰਚ 1967 4 ਸਾਲ, 333 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਤੀਜੀ ਲੋਕ ਸਭਾ
4 ਨੀਲਮ ਸੰਜੀਵਾ ਰੈਡੀ   17 ਮਾਰਚ 1967 19 ਜੁਲਾਈ 1969 2 ਸਾਲ124 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਚੋਥੀ ਲੋਕ ਸਭਾ
5 ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ 8 ਅਗਸਤ 1969 19 ਮਾਰਚ 1971 1 ਸਾਲ, 221 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਚੋਥੀ ਲੋਕ ਸਭਾ
ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ 22 ਮਾਰਚ 1971 1 ਦਸੰਬਰ1975 4 ਸਾਲ 254 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਪੰਜਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
6 ਬਲੀ ਰਾਮ ਭਗਤ 15 ਜਨਵਰੀ 1976 25 ਮਾਰਚ 1977 1 ਸਾਲ 69 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਪੰਜਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
(4) ਨੀਲਮ ਸੰਜੀਵਾ ਰੈਡੀ   26 ਮਾਰਚ 1977 13 ਜੁਲਾਈ 1977 0 ਸਾਲ 109 ਦਿਨ ਛੇਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
7 ਕੇ. ਔਸ. ਹੈਗੜੇ   21 ਜੁਲਾਈ 1977 21 ਜਨਵਰੀ 1980 2 ਸਾਲ 184 ਦਿਨ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਛੇਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
8 ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ   22 ਜਨਵਰੀ 1980 15 ਜਨਵਰੀ 1985 4 ਸਾਲ , 359 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਸੱਤਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ   16 ਜਨਵਰੀ 1985 18 ਦਸੰਬਰ 1989 4 ਸਾਲ 336 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਅੱਠਵੀ ਲੋਕ ਸਭਾ
9 ਰਵੀ ਰਾਏ 19 ਦਸੰਬਰ 1989 9 ਜੁਲਾਈ 1991 1 ਸਾਲ, 202 ਦਿਨ ਜਨਤਾ ਦਲ ਨੋਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
10 ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਪਾਟਿਲ   10 ਜੁਲਾਈ 1991 22 ਮਈ 1996 4 ਸਾਲ 317 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਦਸਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
11 ਪੀ. ਏ. ਸੰਗਮਾ 23 ਮਈ 1996 23 ਮਾਰਚ 1998 1 ਸਾਲ , 304 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਗਿਆਰਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
12 ਜੀ. ਐਮ. ਸੀ ਬਾਲਾਯੋਗੀ 24 ਮਾਰਚ 1998 20 ਅਕਤੂਬਰ 1999 1 ਸਾਲ, 210 ਦਿਨ ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ ਬਾਰਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
ਜੀ. ਐਮ. ਸੀ ਬਾਲਾਯੋਗੀ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1999 3 ਮਾਰਚ 2002 2 ਸਾਲ, 132 ਦਿਨ ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ ਤੇਰਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
13 ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ   10 ਮਈ 2002 2 ਜੂਨ 2004 2 ਸਾਲ, 23 ਦਿਨ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਤੇਰਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
14 ਸੋਮਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ   4 ਜੂਨ 2004 30 ਮਈ 2009 4 ਸਾਲ , 360 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਚੋਧਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
15 ਮੀਰਾ ਕੁਮਾਰ   30 ਮਈ 2009 4 ਜੂਨ 2014 5 ਸਾਲ, 0 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪੰਦਰਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
16 ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਮਹਾਜਨ   6 ਜੂਨ 2014 17 ਜੂਨ 2019 5 ਸਾਲ, 11 ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਸੋਹਲਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ
17 ਓਮ ਬਿਰਲਾ   19 ਜੂਨ 2019 ਹੁਣ - ਸਤਾਰਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ

ਹਵਾਲੇਸੋਧੋ

  1. "Members : Lok Sabha". 164.100.47.194. Retrieved 10 April 2021. 
  2. "The Office of Speaker Lok Sabha". speakerloksabha.nic.in. Retrieved 28 March 2018. 
  3. "Election of Speaker and Deputy Speaker and Nomination of Panel of Chairpersons" (PDF). 164.100.47.194. Retrieved 21 December 2018. 
  4. "The Office of Speaker Lok Sabha". speakerloksabha.nic.in. Retrieved 21 December 2018. 
  5. "Sections 7 & 8k, Representation of the People Act, 1951" (PDF). Archived from the original (PDF) on 1 May 2015. Retrieved 2 July 2015.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  6. "Aadhaar Act as Money Bill: Why the Lok Sabha isn't Immune from Judicial Review". Retrieved 29 July 2016. 
  7. "Interpretation of Article 122 by the Supreme Court". Retrieved 3 August 2017. 
  8. Ashok, Akash Deep (4 June 2014). "Pro tem Speaker: All you need to know about this parliamentary post". India Today. Retrieved 21 September 2014.